Beroepsdeformatie

by

(English version here)

 

Een meteoroloog en een scheikundige waren aan het discussiëren over de oorzaak van de onverwachte concentraties van isopreen (een organische verbinding geëmitteerd door bomen) die ze gemeten hadden tijdens een meetcampagne in het bos. De meteoroloog dacht dat het aan de dynamiek van de atmosferische grenslaag lag, terwijl de scheikundige aan chemische reacties aan het denken was. Wat kon ik uit deze discussie opmaken?

 

Natuurlijk

Iedereen heeft een natuurlijke tendens om in bekende termen te denken. Voor een deel is dat ook logisch: Als je meer weet van meteorologie dan van scheikunde, dan zullen de meeste verklaringen die je kunt bedenken van meteorologische aard zijn. En als je jouw argumentatie eerlijk afweegt ten opzichte van die vanuit een andere discipline, dan is er geen probleem. Door de onderbouwing van de verschillende argumentaties met elkaar te vergelijken, en al het bewijsmateriaal in aanmerking te nemen, kan er vaak een conclusie (zelfs een consensus) bereikt worden over wat de meest waarschijnlijke verklaring is.

 

Hubris

Problemen ontstaan als je verklaringen vanuit andere disciplines gaat onderwaarderen, en wat al te zeker bent dat de verklaring binnen de grenzen van jouw specialiteit te vinden is. Als je dan ook nog eens je ogen sluit voor aanwijzingen die een andere kant opwijzen, dan ben je wellicht in ontkenning.

 

Voorbeeld

De theorie van continentale drift werd aan het begin van de twintigste eeuw ontkend door een aantal invloedrijke geologen. In een ijzersterke presentatie zegt Oreskes over een één van hen, Bowie, dat hij dit deed “uitsluitend op basis van geodetische aanwijzingen (zijn eigen specialiteit) en dat hij daarbij grote hoeveelheden data van andere geologische specialiteiten buiten beschouwing liet, die onafhankelijk van elkaar de theorie van continentale drift ondersteunden.” Ze vervolgt met: “We neigen allemaal naar bepaalde soorten aanwijzingen en argumenten, en dat zijn meestal die met wie het meest vertrouwd zijn.”

 

Beroepsdeformatie

In het klimaatdebat komt een dergelijke beroepsdeformatie ook voor. Voorbeelden te over van meteorologen die, verwijzend naar het chaotische gedrag van het weer en turbulentie, klimaatmodellen belachelijk maken, van geologen die erop hameren dat het klimaat in het verre verleden altijd is veranderd, van astronomen die de zon aanwijzen als belangrijkste veroorzaker van klimaatveranderingen, etc. Dergelijke uitlatingen bevatten vaak zogenaamde halve waarheden.

 

Dit zijn natuurlijk wel specialiteiten die gerelateerd zijn aan klimaatwetenschap, en dus vaak juist heel waardevolle bijdragen eraan leveren. Maar sommige individuele wetenschappers doen nogal boude uitspraken over klimaatverandering, verankerd in hun eigen specialiteit, terwijl ze de grote hoeveelheid data en aanwijzingen van andere disciplines, die voor de wetenschappelijke consensus pleiten, achterwege laten. Dan gaat bij mij een waarschuwingslampje branden om hun mening over klimaatwetenschap met een flinke korrel zout te nemen, ook al kunnen ze prima wetenschappers zijn in hun eigen specialiteit. Multidisciplinaire wetenschap is niet ieders ding.

 

Galileo

Het idee om de onbegrepen eenling te zijn, die tegen het wetenschappelijke establishment vecht, en die t.z.t de wetenschap op zijn grondvesten zal doen trillen zoals ooit Galileo deed, is waarschijnlijk ook een belangrijke psychologische drijfveer. Dat gevoel wordt nog eens gevoed door de grote fanclub die je dan staat toe te juichen langs de zijlijn (in de niet-wetenschappelijke media).

 

Naast de uitleg die Oreskes geeft (zie hierboven), denk ik dat veel mensen neigen naar die aanwijzingen en argumentatie, waarvan we de verwachte gevolgen het prettigst vinden. Het kan waarschijnlijk niemand behalve geologen iets schelen wat de wetenschappelijke consensus is over continentale drift, maar dat ligt wel even anders bij klimaatverandering. Wie bang is voor de oplossing (en bv economische ondergang voorspelt) vindt psychologisch gesproken een makkelijke uitweg door het probleem niet onder ogen te zien, of door het te ontkennen. Ze zullen elke aanwijzing aangrijpen, hoe zwak ook, om het tegendeel te kunnen beweren. Zij zijn meer het “alles-behalve-CO2” type, en vormen de boven genoemde fanclub.

 

Trouwens, de meteoroloog had waarschijnlijk gelijk, zoals ik kon aantonen met een 1 dimensionaal box model.

 

Tags: ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: